Neden bu kadar önemli?
Çocuğunuzun okula başlayacağı ilk gün, hem onun hem de sizin için unutulmaz bir deneyimdir. Yeni bir
okul, yeni öğretmenler, yeni arkadaşlar ve ilk kez aileden ayrılma deneyimi… Tüm bunlar, çocuklar kadar
ebeveynler için de heyecan ve kaygıyı aynı anda barındırabilir.
İlk gün yaşanan en küçük bir gözyaşı bile birçok aileyi düşündürebilir. “Acaba hazır değil mi?”, “Yanlış bir
karar mı verdik?”, “Bu kadar ağlıyorsa okula alışamayacak mı?” gibi soruların zihinde belirmesi son
derece doğaldır.
Oysa okul öncesi eğitimde ilk gün yaşanan duygusal tepkiler, çoğu zaman çocuğun hazır olup olmadığını
göstermez. Çünkü çocuklar için yeni bir ortama uyum sağlamak, yalnızca fiziksel olarak sınıfa girmekten
ibaret değildir. Asıl önemli olan, kendisini o ortamda güvende hissedebilmesi ve zamanla yeni yaşam
düzenine güvenle bağlanabilmesidir.
İşte bu nedenle okul öncesi eğitimde en önemli süreçlerden biri oryantasyondur.
- Oryantasyonun gerçek anlamı
- İlk gün ağlamanın gelişimsel karşılığı
- Berlin Modeli ve adım adım uyum
- Ailenin güven veren rolü
Oryantasyon bir geçiş sürecidir
Oryantasyon” kelimesi çoğu zaman yalnızca okulu tanıma etkinliği olarak düşünülür. Oysa okul öncesi eğitimde oryantasyon bundan çok daha fazlasını ifade eder. Oryantasyon; çocuğun okuluna, öğretmenine, arkadaşlarına ve günlük rutinlere güvenli, sağlıklı ve gelişimsel ihtiyaçlarına uygun şekilde uyum sağlamasını amaçlayan planlı bir geçiş sürecidir.
Çocuklar doğdukları andan itibaren kendilerini güvende hissettikleri kişiler aracılığıyla dünyayı keşfederler. Ev ortamından ayrılarak yepyeni bir ortama geçtiklerinde ise bu güven duygusunu yeniden oluşturmaya ihtiyaç duyarlar.
Bu nedenle okulun ilk günlerindeki temel hedef; çocuğun harf öğrenmesi, etkinlik yapması ya da tüm kurallara hemen uyum sağlaması değildir. Öncelikli hedef, çocuğun okulun güvenli bir yer olduğunu deneyimlemesidir. Çünkü çocuklar önce güvenir, sonra keşfeder; önce bağ kurar, sonra öğrenmeye açık hâle gelirler.
İlk gün ağlamak normal midir? Evet.
İlk gün ağlamak, birçok çocuk için son derece doğal bir tepkidir. Çünkü çocuk alışık olduğu güvenli ortamdan ayrılır ve henüz tanımadığı yeni bir ortama adım atar.
Ağlamak; korkunun, belirsizliğin, özlemin ya da değişime verilen doğal bir tepkinin ifadesi olabilir. Bu durum tek başına çocuğun okula hazır olmadığını göstermez.
Üstelik her çocuk duygularını aynı şekilde ifade etmez. Bazı çocuklar ilk gün ağlayabilir ve birkaç gün içinde büyük bir rahatlıkla okula gelmeye başlayabilir. Bazıları ise hiç ağlamaz ancak uzun süre çevreyi yalnızca gözlemleyerek kendini güvende hissetmeye çalışır. Bu nedenle oryantasyon sürecinde çocukları yalnızca davranışlarına bakarak değerlendirmek doğru değildir. Önemli olan, günler içinde öğretmeniyle ilişki kurmaya başlaması, oyunlara ilgi göstermesi ve okul ortamında giderek daha rahat hissedebilmesidir.
Berlin Modeli ile güvene dayalı uyum
Okulumuzda oryantasyon sürecini Berlin Modeli doğrultusunda planlıyoruz.
Berlin Modeli, okul öncesi dönemde dünyanın birçok ülkesinde uygulanan ve bağlanma kuramını temel alan bilimsel bir uyum modelidir. Bu model, her çocuğun yeni bir ortama farklı hızlarda uyum sağlayacağını kabul eder. Dolayısıyla tüm çocukların aynı gün, aynı sürede ya da aynı şekilde okula alışması beklenmez.
Modelin temel ilkesi oldukça nettir: Çocuk kendini güvende hissetmeden gerçek anlamda öğrenmeye başlayamaz.
Bu nedenle süreç boyunca çocuğun verdiği duygusal sinyaller dikkatle gözlemlenir ve oryantasyon, çocuğun bireysel ihtiyaçlarına göre şekillendirilir.
Süreç nasıl ilerler?
Takvim değil, çocuğun duygusal hazır oluşu
İlerleyen günlerde öğretmen; çocuğun ayrılık anındaki tepkisini, oyunlara katılımını, öğretmeniyle kurduğu ilişkiyi, arkadaşlarına yaklaşımını ve genel duygusal durumunu gözlemleyerek süreci planlar.
Çocuk hazır oldukça ebeveyn desteği yavaş yavaş geri çekilir. Böylece çocuk, kendini yalnız bırakılmış hissetmeden öğretmenini yeni güven figürü olarak kabul etmeye başlar ve okulda bağımsız kalma süresi doğal biçimde uzar. Burada önemli olan nokta, sürecin belirli bir takvime bağlı olmamasıdır.
Bazı çocuklar birkaç gün içinde kendilerini rahat hissederken, bazı çocukların biraz daha uzun zamana ihtiyacı olabilir. Bizim için önemli olan takvim değil, çocuğun duygusal hazır oluşudur.
Neden süreci hızlandırmaya çalışmıyoruz?
Bazen aileler, çocuklarının bir an önce alışmasını ister ve bu oldukça anlaşılır bir duygudur. Ancak gelişimsel olarak bakıldığında güven duygusu acele ettirilemez.
Çocuk kendini hazır hissetmeden uzun süre okulda kalmaya zorlandığında kaygısı artabilir ve bu durum okula karşı olumsuz duygular geliştirmesine neden olabilir.
Buna karşılık, çocuğun ihtiyaç duyduğu süreye saygı gösterildiğinde öğretmeniyle daha güçlü bir bağ kurar, okulda daha mutlu hisseder ve uzun vadede çok daha sağlıklı bir uyum süreci yaşar.
Kısacası amaç, çocuğu okula hızlı alıştırmak değil; okulu onun için güvenli ve ait hissedilen bir yaşam alanına dönüştürmektir.
Aileler süreci nasıl destekleyebilir?
Ailelerin tutumu, oryantasyon sürecinin en önemli parçalarından biridir.
Çocuklar yetişkinlerin söylediklerinden çok, hissettirdiklerini fark ederler. Siz okula ve öğretmene güvendiğinizde, bu güven çocuğunuza da yansır.
Vedalaşmaların kısa, net ve tutarlı olması önemlidir. Gizlice ayrılmak, çocuğun güven duygusunu zedeleyebilir. Uzun vedalar ise ayrılığı zorlaştırabilir.
“Ben seni okul bitince almaya geleceğim.” demek ve bunu her gün tutarlı şekilde gerçekleştirmek, çocuğun zaman kavramını ve güven duygusunu destekler.
Evde okul hakkında konuşurken gerçekçi ama olumlu bir dil kullanmak da önemlidir. “Hiç ağlamayacaksın.” ya da “Orada seni hiç özlemeyeceksin.” gibi ifadeler yerine, “İlk gün biraz heyecanlanabilirsin. Bu çok normal. Öğretmenin senin yanında olacak, ben de okul bitince seni almaya geleceğim.” demek çocuğun duygularını kabul ettiğinizi hissettirir.
Ve belki de en önemlisi…
Çocuğunuzu başka çocuklarla kıyaslamayın.
Her çocuğun mizacı, bağlanma biçimi, gelişimsel özellikleri ve yeni deneyimlere verdiği tepkiler farklıdır. Bir çocuğun üç günde alışması, diğerinin de aynı sürede alışması gerektiği anlamına gelmez.
Güven, öğrenmenin başlangıcıdır
Okul öncesi eğitimde başarı; ilk gün hiç ağlamayan çocuklar yetiştirmek değildir.
Gerçek başarı; çocuğun öğretmeniyle güven ilişkisi kurabilmesi, okulda kendini ait hissedebilmesi, merak ederek keşfetmeye başlaması ve her sabah okula gelirken kendini güvende hissedebilmesidir.
Bizler için oryantasyon, yalnızca eğitim-öğretim yılının ilk birkaç günü değil; çocuğun eğitim hayatına atacağı tüm adımların temelini oluşturan çok değerli bir süreçtir.
Çünkü biliyoruz ki, kendini güvende hisseden çocuk; soru sorar, oyun kurar, arkadaşlık geliştirir, öğrenmekten keyif alır ve potansiyelini ortaya koyabilir.
İşte bu nedenle oryantasyonda önceliğimiz hız değil, güvendir. Çünkü güvenle başlayan her yolculuk, yaşam boyu sürecek öğrenmenin en sağlam temelini oluşturur.
Okuyun. Dinleyin. Bağ kurun.
