Bazı Sabahlar Ayrılmak Zor Gelir

Bazı sabahlar çocuklar okul kapısından içeri heyecanla girer. Arkadaşlarına kavuşmak, öğretmenine anlatacaklarını anlatmak, oyununa kaldığı yerden devam etmek ister. Bazı sabahlar ise aynı çocuk kapıda durur; annesinin ya da babasının elini bırakmaz, sıkıca sarılır, ağlar ve “Gitme” der.

Bu sahneyi çoğunlukla okula yeni başlayan çocuklarla ilişkilendirsek de ayrılıkta zorlanmak yalnızca okulun ilk günlerine özgü değildir. Uzun zamandır okuluna devam eden, öğretmenlerini ve arkadaşlarını tanıyan, çoğu sabah rahatlıkla vedalaşan bir çocuk da zaman zaman ebeveyninden ayrılmakta güçlük yaşayabilir.

Bir tatilin ardından, hastalık sonrası okula dönüşte, evde yaşanan bir değişiklik sırasında, uykusuz ya da yorgun olduğu bir sabah… Bazen de yetişkinlerin hemen fark edebileceği belirgin bir neden olmadan. Çocukların duygusal ihtiyaçları her gün aynı değildir. Dün kolaylıkla yapılan bir ayrılığın bugün zor gelmesi, tek başına çocuğun okula ilişkin bir sorun yaşadığı ya da daha önce kazandığı bir beceriyi kaybettiği anlamına gelmez.

Bu nedenle kapıda yaşanan zor bir vedayı hemen “Okula gitmek istemiyor” ya da “Yeniden alışma sorunu yaşıyor” şeklinde yorumlamak yerine, çocuğun o günkü ihtiyacını anlamaya çalışmak daha değerlidir.

BU AYIN SORUSU

Belki de sormamız gereken soru “Neden ağlıyor?” değil, “Bugün ayrılmak ona zor geldiğinde, bu geçişe nasıl eşlik edebiliriz?” olmalıdır.

Ayrılık Neden Bazı Günler Daha Zor Olabilir?

Çocukların gelişimi her zaman düz bir çizgide ilerlemez. Bir çocuk uzun süredir rahatlıkla yaptığı bir şeyde zaman zaman yeniden yetişkin desteğine ihtiyaç duyabilir. Ayrılık da bu deneyimlerden biridir.

Okulunu seven bir çocuk annesinden ayrılmak istemeyebilir. Öğretmeniyle güçlü bir ilişkisi olan bir çocuk babasına “Gitme” diyebilir. Sabah kapıda ağlayan bir çocuk, biraz sonra sınıfında keyifle oyun oynayabilir. Bunların hiçbiri birbiriyle çelişmez.

Çocuğun kapıdaki duygusu, o an için gerçektir. Bu nedenle ilk hedefimiz ağlamayı mümkün olduğunca hızlı durdurmak olmamalıdır. “Ağlama”, “Bir şey yok”, “Bak arkadaşların ağlamıyor” ya da “Sen artık büyüdün” gibi cümleler yerine çocuğun yaşadığı duyguyu fark etmek daha destekleyicidir.

“Bugün ayrılmak sana zor geliyor.” “Biraz daha yanımda kalmamı istiyorsun.” “Üzgünsün, görüyorum.”

Bazen birkaç sade cümle yeterlidir. Çünkü çocuk her zaman duygusunun değiştirilmesine değil, önce anlaşılmasına ihtiyaç duyar.

Ancak çocuğun duygusunu kabul etmek, ayrılıp ayrılmama kararını ona bırakmak anlamına gelmez. Yetişkin hem şefkatli hem de net olabilir:

ŞEFKATLİ VE NET BİR VEDA

“Gitmemi istemediğini biliyorum. Şimdi öğretmeninle sınıfa geçeceksin. İkindi kahvaltısından sonra seni almaya geleceğim.”

Böylece çocuk iki önemli şeyi aynı anda deneyimler: “Ne hissettiğim görülüyor” ve “Bu zor anın içinden geçebileceğime güveniliyor.”

İyi bir okul sabahının ölçütü çocuğun hiç ağlamaması değildir. Çocuk üzülerek de güvenli bir ayrılık yaşayabilir. Önemli olan, duygusu yükseldiğinde yanında onu gören, sakin kalan ve ne olacağını bilen yetişkinlerin bulunmasıdır.

Okul Kapısındaki Vedayı Nasıl Yönetebiliriz?

Ayrılık zorlaştığında yetişkinler de zorlanır. Çocuğumuz bize sıkıca sarılıp “Gitme” dediğinde biraz daha kalmak, onu yeniden kucağa almak ya da dikkatini başka bir yere çekip fark etmeden uzaklaşmak isteyebiliriz.

Ancak çocuk açısından güven veren şey, ayrılığın gizli değil öngörülebilir olmasıdır. Ebeveynin çocuk fark etmeden gitmesi yerine vedalaşması; gideceğini söylemesi ve ardından söylediği gibi geri dönmesi, çocuğun ayrılık ve yeniden buluşma deneyimini anlamlandırmasına yardımcı olur.

Vedayı çok uzun tutmak da süreci güçleştirebilir. Bir sarılma daha, bir öpücük daha, “Tamam, gidiyorum” deyip yeniden geri dönmek, çocuk ağladığında vedayı baştan başlatmak… Bütün bunlar sevgiyle yapılsa da ayrılık anını uzatabilir ve ne zaman biteceğini belirsizleştirebilir.

VEDANIN NİTELİĞİ

Bu nedenle okul kapısındaki vedanın sıcak, kısa, açık ve tutarlı olması önemlidir.

Her ailenin kendine ait küçük bir veda ritüeli olabilir: bir sarılma, bir öpücük, özel bir el hareketi ve tanıdık bir cümle. Ardından veda tamamlanır.

Bu sırada “Seni sonra alacağım” demek yerine yeniden buluşmanın zamanını çocuğun anlayabileceği şekilde anlatmak da faydalıdır. Küçük çocuklar için “Saat dörtte” veya “Üç saat sonra” gibi ifadeler oldukça soyut olabilir. Bunun yerine “Uykudan sonra”, “İkindi kahvaltısından sonra” ya da “Bahçe zamanınız bittikten sonra” gibi günlük akışta bildikleri anlardan yararlanabiliriz.

Çocuğun zaman içinde tekrar tekrar yaşamasını istediğimiz deneyim aslında oldukça sadedir:

TEKRAR EDEN GÜVEN DENEYİMİ

Annem ya da babam benimle vedalaşıyor. Gidiyor. Benim okul günüm devam ediyor. Sonra söylediği gibi geri geliyor.

Bu noktada ebeveynin kendi sakinliği de önemlidir. Çocuklar yalnızca söylediğimiz sözcükleri değil; ses tonumuzu, yüz ifademizi, beden dilimizi ve tereddüdümüzü de fark ederler. Çocuğun üzülmesine alan açarken yetişkinin ayrılık konusunda güvenli ve kararlı kalabilmesi, “Bu zor olabilir ama senin bunu yapabileceğine ve burada güvende olduğuna inanıyorum” mesajını taşır.

Ayrıca kapıdaki vedayı yalnızca o birkaç dakikadan ibaret düşünmemek gerekir. Özellikle tatil veya hastalık sonrasında uyku ve uyanma saatlerinin yeniden düzenlenmesi, sabah hazırlığının mümkün olduğunca telaşsız ilerlemesi ve benzer bir okul rutininin sürdürülmesi çocuğa öngörülebilirlik sağlar. Bazen daha kolay bir ayrılığın temeli, okul kapısına gelmeden çok önce başlayan sakin ve tanıdık bir sabahta atılır.

Ebeveynden Öğretmene Geçiş: Çocuk Kapıda Kalmaz

Çocuk anne ya da babasının bacağına sıkıca sarıldığında, ayrılığın en yoğun anlarından biri yaşanabilir. Tam da böyle zamanlarda yetişkinler çok konuşmaya başlayabilir: Okulun ne kadar güzel olduğunu anlatmak, arkadaşlarını hatırlatmak, birazdan eğleneceğini söylemek, neden gitmek zorunda olduğumuzu açıklamak…

Oysa yoğun bir duygu yaşayan çocuğun o anda uzun açıklamalardan çok, sakin ve güven veren bir geçişe ihtiyacı vardır.

Ebeveyn mümkünse çocuğun göz hizasına iner, yaşadığı duyguyu kısa bir cümleyle kabul eder, ne zaman geri geleceğini söyler ve veda ritüelini tamamlar. Ardından öğretmen çocuğu karşılar.

Çünkü okul kapısında yalnızca bir ayrılık gerçekleşmez; aynı zamanda bir karşılanma gerçekleşir. Çocuk bir anda yalnız bırakılmaz. Güvendiği ebeveyninin eşliğinden, okulda ilişki kurduğu başka bir yetişkinin eşliğine geçer.

ÖĞRETMENİN GÜVEN VEREN SESİ

Öğretmenin sakin bir sesle “Bugün vedalaşmak biraz zor geldi. Ben buradayım, birlikte sınıfa geçelim” demesi bile bu geçiş için yeterli olabilir.

Sonrasında her çocuğun ihtiyacı farklıdır. Bir çocuk öğretmeninin elini tutmak isteyebilir, bir başkası kısa bir süre onun yanında durmaya ihtiyaç duyabilir. Kimi çocuk sevdiği bir oyuna yöneldiğinde, kimi bir arkadaşını gördüğünde, kimi de sınıfta küçük bir sorumluluk aldığında okul gününe daha rahat geçebilir.

Yoğun duygunun bedensel olarak yatışmasına yardımcı olmak için oyunlaştırılmış nefes çalışmaları da kullanılabilir. Örneğin hayali bir çiçeği kokluyormuş gibi yavaşça nefes alıp, ardından bir mumu üflüyormuş gibi nefesi vermek çocukla birlikte yapılabilecek küçük bir sakinleşme oyunu olabilir. Ancak bu da her çocuk için gerekli ya da uygun olmak zorunda değildir. Bazen bir el tutmak, bazen sessizce yanında durmak, bazen hareket etmek veya tanıdık bir etkinliğe dönmek çok daha iyi gelebilir.

Buradaki amaç “Çocuk nasıl daha hızlı susar?” sorusuna cevap bulmak değildir. Amaç, çocuğun yaşadığı duygunun içinde yalnız kalmamasını ve o duygudan okul gününe geçebilmesini desteklemektir.

Bu geçişin ardından okul-aile iletişimi de kıymetlidir. Kapıda yoğun biçimde ağlayan bir çocuk, ebeveyni ayrıldıktan birkaç dakika sonra sakinleşip oyununa katılabilir. Gerektiğinde öğretmenin bunu aileyle paylaşması, ebeveynin de ertesi sabah vedaya daha sakin ve güvenli yaklaşmasına yardımcı olabilir.

Kapıdaki Ağlamanın Ötesine Bakmak

Bir çocuğun ayrılık sürecini değerlendirirken yalnızca okul kapısında ne kadar ağladığına bakmak yanıltıcı olabilir. Kapıdaki birkaç dakika önemlidir, ancak çocuğun bütün okul deneyimini anlatmaz.

Bu nedenle asıl bakmamız gerekenlerden biri, ayrılığın ardından ne olduğudur.

AYRILIĞIN ARDINDAN

Çocuk bir süre sonra sakinleşebiliyor mu? Öğretmeniyle ilişki kurabiliyor mu? Sınıfa katılıyor, oyun oynuyor, arkadaşlarıyla iletişim kuruyor mu? Yemek yiyebiliyor, merak ediyor, keşfediyor ve gün içinde keyifli anlar yaşayabiliyor mu?

Kapıda ağladıktan kısa bir süre sonra gününe devam eden bir çocukla, ayrılığın ardından uzun süre sakinleşemeyen ve yaşadığı sıkıntı günün tamamına yayılan bir çocuğun ihtiyaçları aynı değildir.

Benzer şekilde bir veya birkaç zor sabahla, haftalar boyunca devam eden ve giderek yoğunlaşan bir ayrılık güçlüğünü de birbirinden ayırmak gerekir. Çocuk uzun süre sakinleşemiyor, okula gitmeyi sürekli reddediyor, ayrılıkla ilgili yoğun sıkıntısı okul gününün ötesine taşıyor veya uyku, beslenme, oyun ve günlük yaşamında belirgin değişiklikler görülüyorsa aile ve okulun süreci birlikte daha yakından değerlendirmesi; gerektiğinde bir uzmandan destek alması uygun olabilir.

Ayrılmak ve Yeniden Buluşmak

Okul kapısındaki başarılı bir ayrılığı, çocuğun hiç ağlamaması üzerinden değerlendirmek yanıltıcıdır.

Bazı sabahlar çocuk kapıdan neşeyle girer. Bazı sabahlar aynı kapıda biraz daha uzun sarılmak ister. Bazen aylar boyunca rahatlıkla vedalaşan bir çocuk yeniden annesinin ya da babasının elini bırakmakta zorlanabilir. Çocuğun zaman zaman daha fazla desteğe ihtiyaç duyması, daha önce kazandığı becerileri kaybettiği anlamına gelmez.

Önemli olan çocuğun tekrar tekrar güvenilir bir deneyime ulaşabilmesidir: Duygusu görülür. Vedalaşmadan kimse ortadan kaybolmaz. Ne olacağı mümkün olduğunca öngörülebilirdir. Okulda onu karşılayan ve zorlandığında yanında kalan yetişkinler vardır. Anne ya da babası gider ve sonra geri gelir.

Çünkü okul kapısında çocukların deneyimlediği şey yalnızca ebeveyninin elini bırakıp sınıfa girmek değildir.

Her veda ve her yeniden buluşma, çocuğun dünyasına küçük ama önemli bir deneyim daha ekler:

ÇOCUĞUN DENEYİMİ

Ayrılmak bazen zor gelebilir. Üzülebilirim. Zorlandığımda destek alabilirim. Sevdiğim kişi geri gelir. Ben de güvende kalarak kendi günüme, oyunuma ve ilişkilerime doğru ilerleyebilirim.

Ve belki de okul kapısında çocuğa verebileceğimiz en güçlü güven tam olarak burada saklıdır: Ayrılık, bağın bittiği yer değil; yeniden buluşacağımızı bilerek birbirimizden uzaklaşabildiğimiz bir geçiştir.

Kitap ve Müzik Önerileri

BİRLİKTE OKUMAK

Kitap önerisi: Görünmez İp – Patrice Karst

BİRLİKTE DİNLEMEK

Müzik önerisi: The Swan – Camille Saint-Saëns

Psk. Ecem ÇEVİKBAŞ